UBS.mn
Шинэ материалууд · Эдийн засаг

Ажилгүйдлийн түвшин 2024 онд 6.2 хувьд хүрлээ

· UBS.mn

Үндэсний статистикийн хорооноос 2024 оны жилийн эцсийн ажилгүйдлийн түвшин 6.2 хувьд хүрсэн гэсэн тоо баримтыг нийтэд танилцуулав. Энэ үзүүлэлт өмнөх жилүүдийн мөн үеийнхээс бага зэрэг өндөр байгаа нь нэг талаас эдийн засгийн өсөлтийн хурдац удааширч, нөгөө талаас хөдөлмөрийн зах зээлийн бүтцэд шинэ хүчин зүйл нөлөөлж байгааг илтгэнэ.

Олон нийт шөнө цагаар хайлт хийж буй үед ихэвчлэн өөрийн ирээдүйн төлөвлөгөө, гэр бүлийн эдийн засгийн тооцоо, эсвэл ажил олох боломжийн талаар зүй ёсоор санаа зовж байдаг. Энэ нийтлэлд бид албан ёсны тоо баримт, салбар хоорондын ялгаа, залуучуудын байдал, болон хувь хүний хэрэглэж болох бодитой арга хэмжээг нэг бүрчлэн авч үзнэ.

Албан ёсны мэдээ ямар дүр зургийг харуулж байна

Үндэсний статистикийн хорооноос өгсөн мэдээллээр 2024 оны жилийн эцсийн байдлаар ажилгүйдлийн түвшин 6.2 хувьд бүртгэгдсэн нь өмнөх оны мөн үеийнхээс хэдэн оноон пунктээр өссөн үзүүлэлт юм. Энэ нэмэгдэл нь том хэмжээний өөрчлөлт биш ч хөдөлмөрийн зах зээлд тодорхой даралт үүсч байгааг харуулна. Ялангуяа зарим салбарт ажлын байр нэмэгдэхгүй, эсвэл бууралтын чиглэл гарч байна.

Энэ үзүүлэлтийг тооцох арга нь олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагын стандартад нийцсэн байдаг. Ажилгүй гэдэг нь 15 ба түүнээс дээш насны, ажил хийхэд бэлэн боловч сүүлийн хоёр долоо хоногт ажил хайж байсан хүмүүсийг хэлнэ. Энэ тодорхойлолтод хамаарахгүй хүмүүс (жишээлбэл суралцаж байгаа эсвэл идэвхгүй ажил хайгч нар) албан ёсны тоонд орохгүй.

Хөдөлмөрийн зах зээлийн бодит нөхцөл байдлыг ойлгохын тулд энэ тоог дангаараа авч үзэх хангалтгүй. Ажлын байрны чанар, цалингийн түвшин, нийгмийн баталгаа зэрэг хүчин зүйлс нь ажилчдын амьдралын чанарт шууд нөлөөлдөг. Тоон өсөлт бага байсан ч салбар хоорондын ялгаа, бүс нутгийн онцлог нь тухайн хүний ажлын байр олох боломжид ихээхэн нөлөөлнө.

Залуучуудын эзлэх хувь өндөр хэвээр байна

Ажилгүйчүүдийн дунд залуучуудын эзлэх хувь дахин чухал сэдэв болж байна. Өмнөх жилүүдийн судалгаагаар 60 гаруй хувийг залуус эзэлдэг байсан бөгөөд 2024 онд энэ харьцаа багасаагүй юм. Залуу хүмүүс боловсрол эзэмшсэний дараа анхны ажил олох замдаа олон саад бэрхшээлтэй тулгардаг.

Нэг дээр нь зарим мэргэжлийн чиглэлээр сургууль төгссөн хүмүүс зах зээлийн хэрэгцээтэй нийцэхгүй дагнасан мэдлэгтэй байдаг. Нөгөө талаас ажил олгогч байгууллагууд туршлагатай ажилтан авах хандлагатай байдаг тул залуучууд анхны боломжоо олоход хүндрэлтэй байна. Энэ нь гэр бүлийн санхүүгийн даралтыг нэмэгдүүлж, нийгмийн өөртөө итгэх итгэлийг бууруулдаг.

Залуучуудын ажилгүйдэл өндөр байх нь урт хугацаанд эдийн засгийн өсөлтийг удаашруулдаг. Залуу ажиллах хүчний боломж дутагдах нь хөрөнгө оруулалт, хэрэглээний зах зээл, татварын орлого бүгд сул дорой байх үр дагавартай. Мөн залуучууд боловсрол эзэмшихэд зарцуулсан цаг хугацаа, мөнгө нь зах зээлд хэрэглэгдэхгүй бол нийгмийн хөрөнгийн алдагдал болно.

Зарим залуучууд гадаад улсад ажиллах боломж хайж байгаа нь дотоодын хөгжлийн боломжийг алдагдуулж байна гэсэн үг. Энэ чиг хандлага нь улс орны хөгжлийн урт хугацааны төлөвлөгөөнд сөрөг нөлөө үзүүлнэ.

Салбар хоорондын ялгаа яагаад чухал вэ

Ажилгүйдлийн түвшин улсын хэмжээнд нэг дундаж тоогоор илэрдэг ч бодит байдал нь салбар бүрт харилцан адилгүй байна. Үйлдвэрлэл, барилга, уул уурхай зэрэг салбарт ажлын байр нэмэгдэх эсвэл буурах нь улирлын хэлбэлзэл, гадаад зах зээлийн үнийн өөрчлөлт, засгийн газрын хөрөнгө оруулалтын бодлоготой холбоотой байдаг.

Жишээ нь барилгын салбарт том төсөл дуусмагц олон мянган ажилтан ажилгүй болдог. Уул уурхайн салбарт ашигт малтмалын үнэ унавал байгууллагууд зардлаа бууруулах зорилгоор ажиллагсдыг цомхотгодог. Нөгөө талаас үйлчилгээний салбар тогтвортой өсөлттэй байдаг ч цалин, нийгмийн баталгаа харьцангуй бага байдаг.

Энэ ялгаа нь хувь хүн ажил сонгохдоо аль салбарт ирээдүй өндөр болохыг ойлгох хэрэгцээг бий болгодог. Мэргэжлийн чиглэл сонгох, давхар ур чадвар эзэмших нь зах зээлийн хэлбэлзэлд тэсвэртэй байх гол нөхцөл юм. Жишээлбэл, барилгын инженер нь төслийн удирдлага, санхүүгийн тооцоо зэрэг нэмэлт ур чадварыг эзэмшвэл салбарын уналтын үед өөр чиглэлд шилжих боломжтой болно.

Мөн орон нутаг бүрт ажлын байрны боломж ялгаатай байдаг. Нийслэлд үйлчилгээ, санхүү, технологийн салбар хөгжиж байгаа бол орон нутагт хөдөө аж ахуй, уул уурхай, боловсруулах үйлдвэрлэл давамгайлна. Орон нутгийн залуучууд нийслэлд ирж ажил хайх хандлага өндөр байгаа нь нутгийн хөгжлийн боломжийг хязгаарлаж байна.

Ажилгүйдлийг бууруулах бодлого хэрхэн явагдаж байна

Засгийн газраас өмнөх жилүүдэд ажилгүйдлийн түвшинг 5 хувьд хүргэх зорилт дэвшүүлж байсан. Энэ зорилт нь ажлын байр бий болгох хөтөлбөр, залуучуудад дэмжлэг үзүүлэх сан, мэргэжлийн сургалт зэрэг арга хэмжээг багтаасан байдаг. Гэвч бодит үр дүн нь зорилттой харьцуулахад удаан гарч байгаа нь хөтөлбөрийн хэрэгжилт, санхүүжилт, хяналт шалгалтын асуудал байгааг илтгэнэ.

Нэг дээр нь олон хөтөлбөр хэрэгжиж байгаа ч тэдгээр нь хоорондоо уялдаа муутай, мэдээллийн сан нэгдээгүй байдаг. Жишээ нь нэг байгууллага залуучуудад богино хугацааны сургалт зохион байгуулж байхад нөгөө байгууллага ажлын байрны мэдээллийг цуглуулж байна. Эдгээр санал санаачилга нэгтгэгдэхгүй бол үр дүн хязгаарлагдмал байна.

Хувийн хэвшлийн оролцоо нь бодлогын амжилтад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Томоохон компаниуд дотооддоо сургалтын төв байгуулах, жижиг дунд үйлдвэрүүд орон нутгийн боловсон хүчинд дэмжлэг үзүүлэх нь улсын хэмжээний зорилтыг биелүүлэхэд хувь нэмэр болно. Зарим байгууллага оюутнуудад дадлага хийх боломж олгож, төгсөгчдийг ажилд авах хандлага нэмэгдэж байгаа нь сайшаалтай.

Гэсэн хэдий ч хөтөлбөрийн үр нөлөөг хэмжих тогтолцоо сул байна. Хэдэн хүн сургалтад хамрагдсан, хэдэн ажлын байр бий болсон гэсэн тоо бий боловч тэдгээр хүмүүс хэр удаан ажилдаа үлдсэн, цалин нь хэр байсан зэрэг чанарын үзүүлэлт дутагдалтай байна.

Хувь хүн юу хийж болох вэ

Ажилгүйдлийн статистик нь улсын хэмжээний тоо баримт боловч хувь хүн өөрийн ирээдүйг бодож үзэхдээ бодитой арга хэмжээ авах шаардлагатай. Эхний алхам бол өөрийн чадвар, сонирхол, зах зээлийн хэрэгцээг нарийвчлан судлах явдал юм. Мэргэжлийн байгууллага, цахим сургалтын платформ, орон нутгийн төв зэрэг нөөцийг ашиглах нь мэдлэгээ өргөжүүлэх боломж олгоно.

Хоёрдугаар алхам бол сүлжээгээ өргөтгөх, ажлын байрны мэдээлэлтэй байх явдал юм. Олон хүмүүс зөвхөн цахим зар хайж байдаг ч бодит амьдралд хамт олны санал, мэргэжлийн арга хэмжээ, сайн дурын үйл ажиллагаа нь шинэ боломжийг нээх үндэс болдог. Танигдсан дүр төрх, найдвартай байдал нь анхны ажлын санал авах магадлалыг нэмэгдүүлнэ.

Гуравдугаар алхам бол уян хатан байдал юм. Зарим тохиолдолд анхны ажил нь мэргэжлийн чиглэлтэй яг тохирохгүй байж болно. Гэхдээ туршлага хуримтлуулах, ажлын дадал эзэмших нь дараагийн боломжийг бий болгоно. Богино хугацааны гэрээ, хагас цагийн ажил ч гэсэн мэдлэг олж авах, хүний харилцаа бий болгох үнэ цэнэтэй боломж болдог.

Дөрөв.

Дөрөвдүгээр алхам бол өөрийгөө тасралтгүй хөгжүүлэх явдал юм. Технологи, зах зээлийн хэрэгцээ хурдацтай өөрчлөгдөж байгаа тул шинэ ур чадвар эзэмшихгүй бол хуучин мэдлэг хоцрогдоно. Цахим сургалт, богино хугацааны курс, мэргэжлийн гэрчилгээ авах нь өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлнэ. Гадаад хэл, компьютерын програм, харилцааны ур чадвар зэрэг нь бараг бүх салбарт хэрэгтэй.

Тав.

Тавдугаар алхам бол санхүүгийн төлөвлөгөө юм. Ажил хайх үе нь санхүүгийн даралт ихтэй байдаг тул хуримтлал бий болгох, зардлаа оновчтой удирдах нь чухал. Богино хугацааны орлого олох боломж (жижиг бизнес, чөлөөт ажил) нь амьдралын зардлыг нөхөхөд туслана. Гэр бүлийн дэмжлэг, найз нөхдийн туслалцаа нь энэ үед чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.

Ирээдүйн чиг хандлага юу байх вэ

2024 оны жилийн эцсийн ажилгүйдлийн түвшин 6.2 хувьд хүрсэн нь дараагийн жилд эдийн засгийн өсөлт хэрхэн явагдах, хөдөлмөрийн зах зээлд ямар өөрчлөлт орох талаар асуулт төрүүлдэг. Олон улсын зах зээлийн нөхцөл, дотоодын бодлогын шийдвэр, салбар хоорондын хөрөнгө оруулалт зэрэг хүчин зүйл нь ажлын байрны тоо, чанарт шууд нөлөө үзүүлнэ.

Нэг дээр нь технологийн хөгжил нь зарим ажлын байрыг алга болгож, шинэ мэргэжил бий болгодог. Автоматжуулалт, дижитал шилжилт нь ур чадварын шаардлагыг өөрчилж байгаа тул үргэлжилсэн сургалт, давхар мэргэжил эзэмших нь ирээдүйн хөдөлмөрийн зах зээлд тэсвэртэй байх гол нөхцөл болно. Жишээлбэл, уул уурхайн салбарт автомат машин нэвтэрч байгаа нь оператор, засварчны эрэлтийг нэмэгдүүлж, энгийн ажилчдын тоог бууруулж байна.

Хувь хүн, байгууллага, засгийн газар гурвуулаа хамтран ажиллах үед л ажилгүйдлийн асуудал бодитой шийдвэрлэгдэнэ. Статистикийн хороо жил бүр тоо баримтыг нийтэд танилцуулж байгаа нь нөхцөл байдлыг хянах, бодлого боловсруулах үндэс болж байна. Гэхдээ тоо баримтаас гадна хүмүүсийн амьдралын чанар, нийгмийн аюулгүй байдал, ирээдүйн найдвар зэрэг чанарын үзүүлэлтүүдийг анхаарч үзэх шаардлагатай.

Дараагийн жилүүдэд дэлхийн эдийн засгийн нөхцөл байдал, уур амьсгалын өөрчлөлт, технологийн шинэчлэл зэрэг нь Монголын хөдөлмөрийн зах зээлд шинэ сорилт авчрах болно. Эдгээр өөрчлөлтөд бэлтгэгдэх нь хувь хүн, байгууллага, улсын хэмжээний чухал даалгавар юм.

Баримтууд

Ажилгүйдлийн түвшин гэж юу вэ?

Ажилгүйдлийн түвшин нь 15 ба түүнээс дээш насны, ажил хийхэд бэлэн боловч сүүлийн хоёр долоо хоногт ажил хайж байсан хүмүүсийн нийт ажиллах хүчний эзлэх хувь юм. Энэ үзүүлэлт нь олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагын стандартад нийцсэн байдаг.

Залуучууд яагаад ажилгүйдлийн өндөр хувийг эзэлдэг вэ?

Залуучууд боловсрол эзэмшсэний дараа туршлага дутмаг, зах зээлийн хэрэгцээтэй нийцэхгүй мэдлэгтэй байдаг. Ажил олгогч байгууллагууд туршлагатай ажилтан авах хандлагатай байдаг нь залуучуудын ажилгүйдлийг нэмэгдүүлдэг. Мөн анхны ажлын байрны боломж хязгаарлагдмал байдаг.

Хувь хүн ажилгүйдлийн эрсдэлийг хэрхэн бууруулах вэ?

Өөрийн чадвар, сонирхлыг судлах, сүлжээгээ өргөтгөх, үргэлжилсэн сургалтад хамрагдах, богино хугацааны туршлагыг үл тоомсорлохгүй байх нь эрсдэлийг бууруулна. Давхар ур чадвар эзэмшиж, санхүүгийн төлөвлөгөөтэй байх нь ч чухал.

Засгийн газрын бодлого хэр үр дүнтэй байна?

Засгийн газар ажилгүйдлийг 5 хувьд хүргэх зорилт дэвшүүлж, олон хөтөлбөр хэрэгжүүлж байна. Гэвч хөтөлбөрийн уялдаа, мэдээллийн нэгдсэн сан, үр нөлөөг хэмжих тогтолцоо сул байгаа нь бодит үр дүнг хязгаарлаж байна. Хувийн хэвшлийн оролцоо нэмэгдэх шаардлагатай.