Парламентын намууд хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж байна

Сүүлийн хэдэн сард Улаанбаатар хотын төвийн худалдааны төвүүдийн зүүн талд, Төрийн ордны зарим хурлын танхимд орой бүр гэрэл асаалттай байдаг. Парламентын томоохон намуудын төлөөлөгчид шинэ хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах, тэдгээрт ижил санал нэгтгэх зорилгоор хэлэлцээ хийж байна. Энэ нь хэвийн үйл ажиллагаа мэт санагдах ч хуулийн асуудлаар намууд хоорондын зөвшилцөл түүхэн дээр маш ховор тохиолдож ирсэн.

Өнгөрсөн арав гаруй жилд намуудын хоорондын харилцаа ихэвчлэн сонгуулийн кампанит ажлын үед хурцадаж, парламентын хуралдаанд эсрэг талын санал санаачилга хэрхэн няцаах вэ гэдэг дээр төвлөрч ирсэн. Гэвч одоо иргэдээр хэлэлцүүлээгүй төсөл арга хэмжээг санхүүжүүлэхгүй байх шинэ зарчим, төрийн бус байгууллагуудын шүүмжлэл, ерөнхий сайдын тогтмол уулзалт зэрэг хэд хэдэн үйл явдал намуудын стратегид нөлөөлж байна.

Хууль санаачлахдаа хамтрах шинэ зан үйл

Улс төрийн намуудын хооронд хууль санаачлах явцад хамтран ажиллах хандлага сүүлийн саруудад мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн. Энэ нь олон нийтийн үзэмжийн арга хэмжээ, харин ганц намын дуу хоолой хүрэлцэхгүй тохиолдолд хуулийн төслийг парламентад дэмжүүлэх практик зорилготой алхам юм.

Хууль санаачлах эрхийг УИХ-ын гишүүд тус бүр эдэлдэг ч хуулийн төсөл нэвтрэхийн тулд олонхын саналаар батлагдах ёстой. Нэг намын гишүүд өөрсдийн хүсэлт дагуу хуулийн төсөл оруулж байсан ч эсрэг талын намууд тийм төслийг ихэвчлэн хэлэлцээний ширээнд ч гаргаж чадахгүй байсан. Энэ нь хуулийн ажлыг удаашруулж, иргэдийн хэрэгцээтэй хууль нэвтрэх боломжийг бууруулж байсан.

Одоо хэд хэдэн намын төлөөлөгчид нэг асуудлаар урьдчилан хэлэлцээ хийж, хамтдаа хуулийн төсөл санаачлах тохиолдол нэмэгдэж байна. Жишээ нь орон нутгийн санхүүжилт, нийгмийн халамжийн тодорхой зүйл, эрүүл мэндийн даатгалын өргөтгөл зэрэг сэдэвт ийм хандлага илүү тод харагдана. Энэ нь хууль санаачлах үе шатанд намуудын хоорондын зөвшилцөл урьдчилан бий болгож байгаа шинэ дэг журам юм.

Хэлэлцээний үйл явц хэрхэн явагддаг вэ

Намуудын хамтын ажиллагааны үйл явц ихэвчлэн албан бус уулзалтаар эхэлдэг. Парламентын гишүүд эсвэл тэдний туслах ажилтнууд хуулийн төслийн санааг урьдчилан хуваалцаж, эсрэг талын намаас хэн ямар зүйлийг дэмжих магадлалтай болохыг тодруулна. Энэ үе шатанд маш нарийн бөгөөд нууц ярилцлага явагддаг, учир нь хэрэв нэг тал олон нийтийн өмнө хэт эрт мэдэгдвэл эсрэг талын нам нь эсэргүүцэх шалтаг олдоно.

Дараа нь намуудын хуулийн хороодын гишүүд уулзаж, хуулийн төслийн техникийг хэлэлцэнэ. Энэ нь хуулийн заалтуудыг яаж бичих, хэдэн зүйл оруулах, ямар нэр томъёо ашиглах зэрэг нарийн асуудал юм. Энэ үе шатанд ихэвчлэн мэргэжилтэн эрх зүйчид оролцдог. Тэд намуудын төлөөлөгчдөд хууль зүйн үүднээс ямар асуудал гарч болохыг тайлбарладаг.

Хэрэв хэлэлцээ амжилттай болвол намууд хамтдаа хуулийн төслийг УИХ-д өргөн мэдүүлнэ. Энэ нь ихэвчлэн хэд хэдэн намын гишүүдийн гарын үсэг хамтдаа байх хэлбэрээр явагддаг. Үүний дараа хууль батлагдах магадлал дангаар санаачлахаас хамаагүй өндөр байдаг, учир нь эхнээсээ олон намын дэмжлэгтэй байна.

Намуудын хамтын ажиллагааны давуу тал

Хамтын ажиллагаа нь хууль батлагдах хурдыг нэмэгдүүлдэг. Хэрэв нэг нам дангаараа хуулийн төсөл оруулбал хэлэлцээ, хянан баталгаажуулалт, эцсийн санал хураалт хүртэл олон шат дамжих хэрэгтэй. Эсрэг талын нам хэлэлцээний үе шатанд саад тотгор учруулж, хэлэлцүүлэгт хэдэн долоо хоног, заримдаа хэдэн сар зарцуулдаг. Харин хамтын төсөл бол эхнээсээ хоёр эсвэл түүнээс дээш намын гишүүдийн дэмжлэгтэй байдаг тул хэлэлцээний үе шат богино болдог.

Мөн хамтран ажиллах нь иргэдийн итгэлийг өсгөдөг. Иргэд ихэвчлэн намуудын хоорондын маргаан, хэрүүл маргаанаас залхаж, хэрэгтэй хууль батлагдахгүй байгааг шүүмжилдэг. Намууд хамтран ажиллаж байгааг харахад иргэд парламент үнэхээр ажиллаж байна гэж үздэг. Энэ нь улс төрийн үйл явц хүмүүсийн амьдралд ямар нэгэн ач холбогдолтой гэж үзэх үзэл бодлыг бий болгодог.

Түүнчлэн хууль тогтоомж нь илүү тогтвортой болдог. Хэрэв хууль нэг намын дангаар санаачлагдаж, дараа нь эрх мэдэл солигдсон үед эсрэг талын нам тэр хуулийг өөрчлөх эсвэл хүчингүй болгох гэж оролддог. Гэвч хамтдаа санаачилсан хууль бол хоёр талын дэмжлэгтэй учир дараа нь өөрчлөгдөх эрсдэл бага. Энэ нь бизнесүүд, иргэд урт хугацаанд төлөвлөгөө хийхэд тусалдаг.

Хамтын ажиллагааны бэрхшээл

Хэдий тийм боловч намуудын хамтын ажиллагаа үргэлж амархан биш. Хамгийн том бэрхшээл бол үзэл суртлын ялгаа юм. Улс төрийн намууд өөр өөр үзэл бодолтой, өөр өөр сонгогчдын бүлэгт хандаж ажилладаг. Нэг нам чөлөөт зах зээлийг дэмжих бол нөгөө нь төрийн оролцоо ихтэй эдийн засгийг дэмждэг. Ийм үндсэн зөрүүг тэнцвэржүүлэхгүйгээр хамтран ажиллах бараг боломжгүй.

Мөн намын дотоодын дарамт бий. Нэг намын гишүүд эсрэг талын намтай хамтран ажиллаж байгаа нь харагдахад тухайн намын үндсэн дэмжигчид урвалт үзүүлж болно. Сонгогчид өөрсдийн намын гишүүн яагаад эсрэг талтай ойр харилцаж байна вэ гэж асуудаг. Энэ нь дараагийн сонгуульд нөлөөлж болзошгүй тул намын удирдлага хамтын ажиллагааг хязгаарладаг.

Цаг хугацааны хувьд хамтын ажиллагаа удаан байдаг. Хэлэлцээ хийж, зөвшилцөлд хүрэх нь нэг намын дотор шийдвэр гаргахаас хамаагүй удаан. Хэрэв хэлэлцээ амжилтгүй болвол зарцуулсан цаг хугацаа үр дүнгүй болдог. Мөн хэлэлцээний явцад нууц мэдээлэл задруулах эрсдэл байдаг, учир нь хоёр эсвэл гурван намын олон хүн оролцдог.

Иргэдийн хандлага болон хяналт

Иргэд намуудын хамтын ажиллагааг ихэвчлэн эерэгээр хүлээн авдаг, гэхдээ нэмэлт нөхцөлтэй. Хүмүүс хуулийн төсөл үнэхээр өөрсдийн амьдралыг сайжруулж байгаа эсэхийг харахыг хүсдэг. Хэрэв намууд зүгээр л хамтран ажиллаж байна гэдгээ харуулах зорилгоор хуулийн төсөл санаачилж байгаа бол иргэд үүнийг мэдэрдэг. Иймээс хамтын ажиллагаа нь иргэдийн бодит хэрэгцээнд нийцсэн байх ёстой.

Төрийн бус байгууллагууд хамтын ажиллагааны үйл явцыг ажиглаж, хуулийн төслүүдэд санал өгдөг. Зарим тохиолдолд тэд намуудыг хоорондоо хэлэлцээ хийхийг уриалж, олон нийтийн санал асуулга явуулж, хэлэлцүүлэг зохион байгуулдаг. Энэ нь намуудад хамтын ажиллагааны үйл явцыг илүү ил тод, иргэд оролцоотой болгох дарамт учруулдаг.

Мөн сошиал медиа болон мэдээллийн хэрэгсэл намуудын хамтын ажиллагааг хянадаг. Хэрэв намууд нууцаар хэлэлцээ хийж, дараа нь гэнэт хуулийн төсөл гаргавал сэтгүүлчид энэ нь яагаад ийм хурдан болсон бэ, хэн хэнтэй хэлэлцээ хийсэн бэ гэх мэт асуулт тавьдаг. Энэ нь намуудыг илүү нээлттэй байхад хүргэдэг, гэхдээ зарим тохиолдолд хэлэлцээний үйл явцыг хүндрүүлдэг.

Ирээдүйн чиг хандлага

Намуудын хамтын ажиллагаа цаашид өргөжих магадлалтай. Монгол Улсын иргэд намуудын хоорондын үр дүнтэй хамтын ажиллагааг улам бүр шаарддаг. Сонгуулийн кампанит ажлын үед намууд өөр өөрөө байж болох ч парламентын хуралдаанд хамтран ажиллах ёстой гэсэн ойлголт бий болж байна.

Цаашид намууд хамтын ажиллагааны дүрэм журмыг боловсруулж магадгүй. Одоо хэлэлцээний үйл явц албан бусаар явагддаг ч хэрэв тодорхой дүрэм журам бий болвол хамтын ажиллагаа илүү тогтвортой, урт хугацааны болох боломжтой. Жишээ нь хэлэлцээний хугацаа, оролцогчдын тоо, шийдвэр гаргах журам зэрэг асуудлыг урьдчилан тодорхойлж болно.

Мөн намуудын хоорондын хамтын ажиллагаа хууль тогтоомжийн асуудлаар, харин бодлогын асуудлаар ч өргөжих боломжтой. Жишээ нь эдийн засгийн хөгжил, гадаад харилцаа, байгаль орчны хамгаалал зэрэг асуудлаар намууд урт хугацааны стратеги хамтдаа боловсруулж болно. Энэ нь Монгол Улсын хөгжлийг улам бүр тогтвортой болгох боломжтой.

Баримтууд

• Парламентын намуудын хамтын ажиллагаа сүүлийн хоёр жилд мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.
• Хууль санаачлах эрхийг УИХ-ын гишүүд тус бүр эдэлдэг.
• Хамтдаа санаачилсан хуулийн төсөл батлагдах магадлал дангаар санаачлахаас өндөр байдаг.
• Иргэдийн оролцоо болон төрийн бус байгууллагуудын хяналт намуудын хамтын ажиллагааг илүү ил тод болгодог.

Намууд яагаад хамтран ажиллах ёстой вэ?

Хууль батлагдах хурдыг нэмэгдүүлэх, иргэдийн итгэлийг өсгөх, хууль тогтоомжийг тогтвортой болгох зорилготой. Нэг нам дангаар хуулийн төсөл оруулахад эсрэг талын нам саад тотгор учруулдаг.

Хэлэлцээний үйл явц хэр удаан үргэлжилдэг вэ?

Энэ нь хуулийн төслийн нарийн төвөгтэй байдал, намуудын хоорондын зөрүүгээс хамаарна. Зарим тохиолдолд хэдэн долоо хоног, заримдаа хэдэн сар үргэлжилдэг.

Иргэд хамтын ажиллагааны үйл явцад хэрхэн нөлөөлөх вэ?

Өөрийн тойргийн УИХ-ын гишүүнд саналаа илэрхийлэх, төрийн бус байгууллагуудын хэлэлцүүлэгт оролцох, сошиал медиагаар санал хүсэлтээ дэвшүүлэх замаар нөлөөлж болно.

Мөн уншаарай: “Гал үндэстэн холбоо”-ны тэргүүн Ц.Мөнхбаяр нарт өгсөн ялыг төрийн бус байгууллагууд эсэргүүцэж байна. · “Ерөнхий сайдын 30 минут” уулзалт өнөөдөр Төрийн ордонд болж, 2014 оны зорилтоо тодорхойллоо. · Иргэдээр хэлэлцүүлээгүй төсөл арга хэмжээг санхүүжүүлэхгүй